 |
 |
 |
 |
 |
de SURINOEMER
1e jaargang / No. 4 / 4 augustus 2008
DWARSNUMMER
WATOU (B)
Op 23 en 24 juli bezocht een kleine Surinaams/Nederlandse delegatie de Poëziezomer in het West-Vlaamse dorpje Watou (www.poeziezomerswatou.be). Op dit jaarlijks terugkerende evenement worden gedichten en beeldende kunst gecombineerd op ongebruikelijke locaties, zoals op het kerkhof, in stallen en schuren. De zomer van 2008 is een eerbetoon aan de eerder dit jaar overleden Vlaamse dichter Hugo Claus. Zijn op band opgenomen stem klonk vanuit menig varkenskot. Maar Watou is niet alleen bijzonder door haar Poëziezomer, maar ook door haar geografische ligging. Het omringende weelderige heuvelland vormde het schouwtoneel waarop zich tussen 1914 en 1918 de bloedigste veldslagen uit de menselijke geschiedenis hebben afgespeeld. 'Flanders Fields' is voor de luttele nog levende Britse oorlogsveteranen, de 'Tommy's', gewijde grond. Voor het vluchtige oog biedt het huidige landschap een vredige aanblik, maar menig boer stuit bij zijn landarbeid nog op destijds verloren wapentuig. De gelaagdheid van de velden inspireerde Hugo Claus en -38 jaar later- Kurt Nahar tot gedichten met frappante overeenkomsten. Het thema van de 28e Poëziezomer: 'DAT DE VERTE NABIJER DAN OOIT WAS' blijkt ook hier in meerdere opzichten van toepassing.
HUGO CLAUS
IN FLANDERS FIELDS (1970)
De grond is hier het vetst
Zelfs na al die jaren zonder mest
zou je hier een dodenprei kunnen kweken
die alle markten tart.
De Engelse veteranen worden schaars.
Elk jaar wijzen zij aan hun schaarsere vrienden:
Hill Sixty, Hill Sixty One, Poelkapelle.
In Flanders Fields rijden de maaldorsers
steeds dichtere kringen rond de kronkelgangen
van verharde zandzakken, de darmen van de dood.
De boter van de streek
smaakt naar klaprozen.
KURT NAHAR
WATOU
(ode aan hugo claus)
huis tussen dag en morgen
zoete ochtendbries
in hemels goud gebakken
gewikkeld in de vette mest
het vlakke land
van vlaanderen
waar vele helmen vielen
raast nu geen bom, maar de TomTom
over slagvelden zigzag door de tijd
links naast mij
de wuivende maisvelden
een laatste groet aan hugo claus
KON NANGA GO / KOMEN EN GAAN (EXPO)
ArtRoPa (www.artropa.nl) is het door het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam geïnitieerde uitwisselings-project tussen kunstenaars uit de zustersteden Paramaribo en Rotterdam dat tot 2010 zal voortduren. Sinds november 2007 verbleven Rotterdamse kunstenaars voor korte of langere tijd in Suriname. Op haar beurt bood het Rotterdamse CBK Surinaamse kunstenaars de gelegenheid om een periode in de gastateliers van het Rotterdamse kunstenaarsinitiatief DUENDE te verblijven. Na George Struikelblok en Hedwig (Plu) de la Fuente is het nu de beurt aan de beeldend kunstenaars Steve Ammersingh en Kurt Nahar. Eind juni arriveerden zij in Rotterdam voor hun werkbezoek van drie maanden, dat afgesloten zal worden met een overzichtsexpositie van het hier gemaakte werk. Vanaf 29 augustus is hun presentatie te zien in het Centrum Beeldende Kunst/RECHTSACHTER. De tentoonstelling wordt op vrijdag 29 augustus 2008 om 17.00 uur geopend en is vervolgens nog te bekijken tot en met zondag 14 september 2008 (www.cbk.rotterdam.nl)
KURT NAHAR
IK WIST HET
dialoog tussen man en vrouw
(vr) ik wist het
(m) je weet niks
(m) ik ga even naar mijn moeder
(vr) ik wist het
(m) je weet niks
(vr) waarom bel je me niet??????
(m) ik heb geen beltegoed
(vr) ik wist het
(m) je weet van niks
(m ) ik kom 10 minuten laat
(vr ) ik wist het
(m) je weet van niks
[KRIN KRIN]
ARNOLD SCHALKS
ENG
Ik raak ernstig beklemd
in de overdaad
van niks.
Zeggen
is niet gewoon
de ene voet
voor de andere zeggen
maar een fikse poot
tussen de deur van
een welwillend
hardhorende.
Al dichtend dien ik
de kous te krimpen
als een Spaanse laars
te sluiten om de kuit
van het vers
de mal te kraken en
de vrije loop te bieden
aan wat er toe doet.
KURT NAHAR
DICHTEN
ik wil
schrijven
hoe ik schrijven wil
regels na regels
van achter naar voren
onderste boven
van rechts naar links
mijn gevoelens
zullen
nooit de jouwe zijn
verzoek mij
niet altijd te rijmen
en te schrijven
over de doden
want het leven is ook in mij.
ARNOLD SCHALKS
BLIK
De blik van de primaat had makkelijk praten: de lenspomp van mijn huidig hyper-oog houdt me ternauwernood vlot / gunt de pointe een halveringstijd van een slordige tel / menige boodschap valt door de mand van het opgefokt raster / in de pixel hijgt de kleur na van het van kleur verschieten / in de punt verslikt zich de taal.
RENÉ ANDRÉ DE ROOY (MARCEL DE BRUIN)
DAGORDER
Geef dit land toch niet over
Wij zijn nog niet
Allen dood
Al lijkt het bijwijlen somber
Ons hart blijft heroïsch
En groot
Geef het niet over
Verman u!
Bezie het beminde bezit
Het erfdeel van onze vaderen
Is dit
Zij en ik de felle
Rebellen
Wij zwaaien geen
Witte vlag
Maar verbeiden
Hardnekkig, verbeten
De trotse bloedeigen dag
Geef het niet over
Sta recht!
Kerf uit uw wonden de etter
En vecht!
Paramaribo 1968
René André de Rooy / Marcel de Bruin (1917-1974) / schrijver, dichter, beeldhouwer, redacteur van diverse literaire tijdschriften, docent engels, spaans, frans, papiamentu-activist
FELIX RENÉ DE ROOY
SWITI SRANANG, JIJ LEVE LANG
Ik ben een nomade met Surinaams bloed in mijn aders.
Op zoek naar een zegen, een loflied voor het land van mijn oermoeders en voorvaders.
Sranang, buitenechtelijk kind van genetisch verankerde kolonialen.
De schaduw van haar jeugd in verkankerde geschiedenis verborgen in vaderlandse analen. Verloedering na koloniaal gewin liet haar een erfenis van ontkende pijn, opgeslagen in stoffige archieven van het nationale onderbewustzijn.
Op Koninginnedag, gekocht op een gracht, een oud gebonden boek.
De omslag zwart, in goud de vaderlandse leeuw.
Op de rug in Roman Bold: Ons koninkrijk in Amerika.
In de verse nadagen van Jodenhaat opgedragen aan Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Juliana, later de schatrijke dementerende "Mater Regina".
"Een gruwelijke oorlog zette de wereld in vuur en vlam, in haat en nijd; maar goddank bleef de west voor oorlogshandelingen gespaard. Maar geheel als voorheen kwam het overzeese gebied toch niet te voorschijn toen het vuren werd gestaakt. Ook daar was een beroering door de geestesgesteldheid gegaan. Zou hierdoor de onzichtbare band gevaar lopen? Ik kan het niet aannemen, van beide kanten niet! Dit neer te schrijven wekt de gedachte op aan twee machten die tegenover elkaar staan. En zo mag het toch niet zijn; niet tegenover, maar naast elkaar. En als het dan onmogelijk is om eensgezind overeenkomst te verkrijgen, waarom dan niet ondanks het onderling verschil? West-Indie! Vergeet nooit, dat toen het moederland bezet was, God u het voorrecht schonk in volle vrijheid een stuk koninkrijk te zijn en te blijven! Nederland! Vergeet nooit, dat gedurende vijf donkere jaren in Suriname en op elk der Curacaose eilanden onze vlag fier kon blijven wapperen, veilig in de hoede van onze Westindische landgenoten!"
M. J. barones van Heemstra. 1947.
Veiligheid en Vrijheidsnijd ten spijt ging de profetie van de barones in het poldermodel verloren.
Het Trojaanse paard "Onafhankelijkheid" in Den Haag in grote haast gebreid, veroorzaakt een Bijbelse Exodus van Surinamers naar het kille koninkrijk.
Geef ons heden onze uitkering, zwarte scholen, voetbalhelden, breakdance op een oud refrein:
"Wier Neerlands bloed door de aderen vloeit, van vreemde smetten vrij."
Onafhankelijkheid heeft Nederland niet echt bevrijd van haar erfelijke smet Suriname, geschreven met het bloed van slavernij.
Koloniale melancholie en politieke hypocrisie paraderen in etnische couture op de digitale catwalk zij aan zij.
Sranang, het zwarte geraamte dat rammelt aan de Nederlandse schatkist.
Het volk in nood wil werk en brood.
De euforie onafhankelijkheid bleek van korte duur met de noodlottige kater van corrupte politici en militaire dictatuur.
De Surinaamse regering nu democratisch failliet met de handen in de haren.
Op overbevolkte ministeries zitten onderbetaalde ambtenaren op hun blaren en het Surinaamse volk ligt zonder onderwijs, gezondheidszorg of sociale zekerheid, te pinaren onder de versleten lappendeken onafhankelijkheid.
Suriname, de buitenechtelijke erfzonde van vader Nederland.
Haar Genesis op haar huid gebrand.
Bruid op haar huwelijksnacht aangerand in een bloederige travestie van Afrikaanse polygamie door calvinistisch racisme bevrijd van de tirannie der monogamie.
Suriname heeft de universele mens gebaard uit pijn en zaad uit Amerika, Afrika, Azië en Europa.
Als Assepoester is zij verstoten, door haar vader misbruikt, uitgebuit, vernedert en mismaakt. Aan haar wieg waar geen beschermengel waakte, maar de vloek van de voorouders haar noodlot braakte.
'Verworpen vaderland' de profetische vloek uit mijn vaders postuum gepubliceerde boek.
"Vaderland, geboortegrond, ik heb mij van je losgerukt. Ik heb je verworpen en ik zal je beledigen en beschimpen zodat je mij eeuwig zult haten. Nimmer keer ik tot je terug. Ik stel mij nimmermeer bloot aan jouw bezoedeling en besmetting, aan verminking en deernis, en aan een voortijdige dood. Het vaderland is een kwaadaardig beest. Laat wie het anders willen het hoofd niet opheffen. Laat hem niet rechtop willen staan. Laat hem nimmer zeggen:"Luku mi ede-mi ta tja hem na hei" Kijk naar mijn hoofd, ik heb het trots geheven. Laat hem nimmer prevelen: "Haika mi stem". Luister naar mijn stem "
René de Rooy. 1973
Kan de stem van een kind de vloek van de vader transformeren?
Een nieuwe liturgie componeren om de beschimpte voorouders te eren?
Suriname ik zoek voor jou een verjaardagslied met nieuwe hoop voor oud verdriet.
Een tegengif voor een wanhopige profetie.
Dat je uit de apathie van pijn mag ontwaken met een kus van de Messias uit jou geboren, door god uitverkoren.
Dat de kracht van je "Kra" je littekens helpt dragen en je met zelfrespect de toekomst weet uit te dagen.
Dat je als een mythische kankantrie de zorg voor je kinderen blijft dragen; beschermd tegen de hebzucht die je om wil zagen.
Switi Sranang, lang zal je leven, in je genen staat geschreven: wie sterk is zal overleven in de gloria.
De brug oversteken naar Nirvana.
Amsterdam november 2000
Felix René de Rooy (1952) / filmmaker, theatermaker, schrijver, beeldend kunstenaar, tentoonstellingsmaker 'wit over zwart' (1989), 'de erfenis van slavernij' (2004)
ARMANDO
HET ETTER HET ETTER (1960)
hoe de wond zich de weg baant door de wulpse
oude vrouwen hoe diep hoe diep
het etter met een muts op naar de mannen
het etter het jagende etter
door de kamers door de kamers door
alle hokken en stallen door alle lege
huizen de lichamen der mannen de lege
geweren de lege lichamen de mannen
door hun hart door hun ijzerharde hart
A STÓF A STÓF
a fas' fa soro boro psa den kras'
owru tanta o dipi o dipi
a stóf di weri wan musu sor' den man
a stóf a stóf d'e lon
psa den kamra-kamra psa
ala den pen psa ala den soso
oso den skin f' den man den leygi
gon den leygi skin den man
boro psa den ati, den tranga-isri ati
vertaling sranan: Steve Ammersingh
Armando (1929) / beeldend kunstenaar, schrijver, dichter, violist, theatermaker
ARNOLD SCHALKS
DIKHUID
Dikhuid heeft:
1. - mij z'n linkervooronderpoot als opstap aangeboden.
2. - mij met z'n slurf over 't paard getild.
3. - met z'n getetter de oren van m'n ming kopje geluld.
4. - de deur van de porseleinkast uit z'n hengels gelicht.
En vergeten, ho maar!
SRANEN/SURINAMEN
Een greep uit het naamsregister van de Suriname telefoongids 2007-2008:
Braafheid, Deugdzaam, Ernst, Getrouw, Innocent, Jaja, Knel, Splinter, Strijdhaftig, Lynch, Omzigtig, Rust, Silent, Stomp, Synister, Vroom, Waakzaam, Warning
KURT NAHAR
WANNEER HEB IK HET RECHT?
wanneer heeft mijn stem het recht
jou te vertellen dat die masala slap geworden is
die dawet en de podosiri zoeter zijn dan ooit
die pom tayer mij jeukt tot achter mijn oren
en dat ik die kronto kuku's
niet kan gebruiken om huizen mee te bouwen.
Wanneer heb ik het recht?
te zeggen genoeg is genoeg
en dat mijn maag dit wereld (probleem) product
'alsospaverosa' niet lust.
wanneer heb ik het recht?
wanneer ja wanneer?
CORLY VERLOOGHEN (RUDY BEDACHT)
DIT WANKEL HUIS (1970)
Hindostanen en Creolen
hebben het gezegd
de laatsten het bevolen
er is een avontuur te vondeling gelegd.
en wij staan onbehulpzaam toe te zien
hoe het bederf invreet
in de huid van 't jonge kind
God had ik maar de macht
een lied te zingen waarnaar men
luistert in dit wankel huis
dat zo gebarsten is en dreigt
omver te vallen in een onverhoedse nacht.
Rudy Bedacht / Corly Verlooghen (1932) / dichter, schrijver, journalist en muziekpedagoog
WIJ GEBRUIKEN
UITSLUITEND
MASSIEFHOUT
JAN ARENDS
Er is
nog nooit
een mens geweest
die een korrel aarde
heeft bezeten.
(1975)
Noiti ete
wan libisma
ben de
di ben abi
wan enkri pisi
fin'saksi doti fu gron
vertaling sranan: Steve Ammersingh
Jan Arends (1925-1974) / schrijver en dichter
MARIEKE VISSER
EVERYTHING IS NOTHING
ala na noti
efu faya no nyan en
dan watra sa teki en
efu watra no teki en
dan doti a sa tron
doti fu noti
noti na ala
braamspunt 1998
Marieke Visser (1962) / free-lance publiciste, redactrice de ware tijd-literair en literair nederland
de prakseri bangi/gedachtenbank is een database van surinaamse poëzie die via de website van nieuwsblad de surinoemer kan worden geraadpleegd / doel van dit door arnold schalks beheerde archief is de ontsluiting en verspreiding van de surinaamse poëzie voor een zo breed mogelijk lezerspubiek / de gedachtenbank bevat werk van 52 surinaamse dichters van 1939 tot heden / vanaf 12 mei 2008 wordt elke week een keuze uit het oeuvre van de opeenvolgende dichters aan de database toegevoegd / na 52 weken is de prakseri bangi op vol vermogen / webadres nieuwsblad de surinoemer en de prakseri bangi/gedachtenbank: www.desurinoemer.net
C.B. VAANDRAGER
ROTTERDAM (1967)
Kind: Waarom maken ze van die hoge gebouwen?
Oma: Dat vinden de mensen mooi, kind.
PORIFOTO
Pkin: Fu san ede den bow so hei gebouw?
Owma: Bika den sma feni en moi, mi pkin.
Cornelis Bastiaan Vaandrager (1935-1992) / schrijver, dichter, oprichter en redacteur van het avant-gardistisch periodiek 'de nieuwe stijl'
HET BEZIT VAN EEN
BLOKKENDOOS BETEKENT
NOG GEEN VISIE
KWAME DANDILLO (PIETER POLANEN)
MODERNA (1973)
Ik ben een mens verknocht
aan asphalt en beton
een mens wiens leven loopt
langs eindeloze autobanen
Ik ben een hart dat loopt
of staat met rentevoet en dividend
pal voor mijn huis staat
honderd paardenkracht
maar nergens is een kind dat lacht.
Ik ben een mens doordrenkt van
alcohol en nicotine
een mens wiens dageraad
verlicht wordt door neon
en wiens sukses bepaald wordt
door het aantal megaton.
Ik heb één enkel doel, te jagen
achter koersverschillen
en in mijn huis brandt
tachtigduizend kilowatt
als baken voor het nageslacht
terwijl politiewagens gillen.
Ik ben een man van wieg tot graf
geheel verzekerd
produkt van de moderne tijd
atoomkracht en van zaaklijkheid
Ik ben omringd door logge flatgebouwen
gewrocht van ijzer glas en schokbeton
door nachtclubs volgestampt
met dronken halfnaakte vrouwen
een mens gevangen in
zijn tijd en strijd
Pieter Polanen / Kwame Dandillo ( 1922-1970 ) dichter
ROTTERDAM - De Surinoemer is een gratis onafhankelijk nieuwsblad dat onregelmatig verschijnt. Het doel van de Surinoemer is de culturele interacties tussen Paramaribo en Rotterdam, die in november 2007 zijn begonnen en tot 2010 zullen voortduren, onder één noemer te brengen. De Surinoemer is een open podium met een nadrukkelijk niet-commercieel oogmerk, dat deelnemende kunstenaars en betrokkenen uit beide steden de ruimte biedt om in woord en beeld over hun werk en ervaringen te publiceren. Zo informeert de Surinoemer de 'thuisbases' in Suriname en Nederland over de voortgang, eigenaardigheden en wetenswaardigheden van het project en alles wat daar direct of indirect mee te maken heeft. De Surinoemer verschijnt in Paramaribo met een beperkte oplage in gekopieerde vorm. Voor de rest van de wereld is de digitale versie beschikbaar op: www.desurinoemer.net
redactie Arnold Schalks en Kurt Nahar | opmaak, eindredactie en webbeheer Arnold Schalks | collages Kurt Nahar | linosnedes Arnold Schalks | reproductie en verspreiding papieren Surinoemer in Paramaribo Alida Neslo | aan dit nummer werkten mee Steve Ammersingh, Kurt Nahar, Felix de Rooy, Arnold Schalks en Marieke Visser | reacties, copy of ingezonden brieven aan redactie@desurinoemer.net | de Surinoemer website http://www.desurinoemer.net
De Surinoemer is niet gelieerd aan enige etnische groep, politieke beweging of religieuze overtuiging. Het copyright/beeldrecht op de bijdragen berust bij de schrijvers, fotografen of kunstenaars. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen zonder voorafgaande toestemming van de makers. De opname van bijdragen betekent niet noodzakelijk, dat de redactie het met de strekking van de inhoud eens is. Het nieuwsblad de Surinoemer en de bijbehorende Surinoemer website worden financieel ondersteund door het Centrum Beeldende Kunst, Rotterdam en de Nederlandse Ambassade in Paramaribo.
ARNOLD SCHALKS
1BELEID
Sorry dat ik teruggrijp op uw houdgreep
maar niet iedereen laat zich zomaar vatten
bij kop en kont.
Heeft u bij het wederhoor mijn timbre gestoord?
Heeft de adel van mijn woordkeus u ontriefd?
Is u na afloop van mijn vlucht
niet opgevallen hoe ik van landen weet?
Vandaar meneer de uitsmijter
met enig aandringen
nogmaals mijn vraag:
"Is uw dichtgesmeten deur dichter
dan een deur die gewoon gesloten wordt?"
 |
 |
 |
 |