 |
 |
 |
 |
 |
de SURINOEMER
1e jaargang / No. 1 / 11 december 2007
WORTU NA FESI/VOORWOORD (van de redactie)
PARAMARIBO - De Surinoemer is een gratis onafhankelijk nieuwsblad dat onregelmatig zal verschijnen. Het doel van de Surinoemer is (een deel van) de culturele interacties tussen Paramaribo en Rotterdam, die in november 2007 zijn begonnen en tot 2010 zullen voortduren, onder één noemer te brengen. In het kader van het uitwisselingsproject ArtRoPa wonen en werken Rotterdamse kunstenaars een periode in Paramaribo en reizen beeldend kunstenaars uit Paramaribo naar Rotterdam om op hun beurt daar voor een werkperiode te verblijven. De Surinoemer is een open podium met een nadrukkelijk niet-commercieel oogmerk, dat deelnemende kunstenaars en betrokkenen uit beide steden de ruimte biedt om in woord en beeld over hun werk en ervaringen te publiceren. Zo informeert de Surinoemer de 'thuisbases' in Suriname en Nederland over de voortgang, eigenaardigheden en wetenswaardigheden van het project en alles wat daar direct of indirect mee te maken heeft. De Surinoemer verschijnt in Paramaribo met een beperkte oplage in gekopieerde vorm. Voor de Rotterdammers en de overige Surinamers is de digitale versie beschikbaar op: www.cbkgoesparamaribo.blogspot.com
ABRABROKI/OVER DE BRUG
ArtRoPa is een project van het Rotterdamse Centrum Beeldende Kunst. De deelnemende kunstenaars uit Paramaribo zijn: Steve Ammersingh, Kurt Nahar, Alido Neslo, George Struikelblok en Patrick Tjon Jaw Chong. De deelnemers uit Rotterdam zijn: Casper Hoogzaad, Jeroen Jongeleen, Bas Princen, Arnold Schalks en Hulya Yilmaz.
KURT NAHAR
Kurt Nahar is een multidisciplinair beeldend kunstenaar en dichter. Hij maakt sterk maatschappelijk betrokken en sociaal bewogen werk. Hij kreeg op de Surinaamse Nationale Kunstbeurs 2004 de prijs voor de meest veelbelovende kunstenaar. Met zijn soms provocerende werk houdt hij de Surinaamse kunstgemoederen in beweging. Kurt is tevens docent aan het Nola Hatterman Instituut in Paramaribo. In maart 2008 heeft hij een solotentoonstelling in de toonaangevende kunstgalerie Readytex met installaties, schilderijen en teksten.
NAFU DATI EDE/NAAR AANLEIDING VAN
Srefidensi/Onafhankelijkheid
En ik hijs de vlag
en ik strijk de vlag
en hijs de vlag
en strijk de vlag
en ik woeker met
haar kleuren
Bernardo Ashetu (Paramaribo, 1929-1982) uit: 'Yanacuna', 1962
SRANEN/SURINAMEN
Een greep uit het tot de verbeelding sprekende naamsregister van de Suriname telefoongids 2007-2008: Azijnman, Bakboord, Chocolaad, Descartes, Eendragt, Friperson, Graanoogst, Halfhuid, Inkt, Jeunesse, Kogeldans, Koningverander, Letterboom, Madamsir, Nimmermeer, Overman, Person, Qui Li Ya, Reingoud, Seedorf, Tevrede, Valies, Wildeboer, Zandgrond, Zinhagel.
SABI UKU/KENNISHOEK
In deze rubriek poneert Alida Neslo opmerkingen, stellingen en zegswijzen vanuit een (meestal) vrouwelijk perspectief.
Zoek de wijsheid om anderen te kennen.
Zwijg en ken jezelf.
Adem in.
Werk om je leven te ordenen.
Zwijg en zie de patronen.
Adem uit.
Stel je doelen voorop
en verwezenlijk ze.
Zwijg en zie de weg.
Adem in.
Adem uit.
Adem in.
Adem uit.
Zwijg.
Daar, tussen in- en uitademen,
ken jezelf.
(De Tao van vrouwen)
***
Luku fu sabi te yu e leri sabi tra suma.
Tan tiri en sabi yu srefi.
Teki wan bro.
Wroko fu seti yu libi.
Tan tiri en si den gwenti.
Soktu dipi.
Sabi yu dren en fa yu
e go meki den kon tru.
Tan tiri en si yu pasi.
Teki wan bro.
Soktu dipi.
Teki wan bro.
Soktu dipi.
Tan tiri.
Dape, mindri bro nanga soktu, sabi yu srefi.
(Tao fu uma)
BAGASI/BAGGAGE
een tas
vol boeken
bevatte
te weinig
woorden
te weinig
zinnen
om mijn gevoelens
op tafel
te zetten
en
onderwijs
te volgen
Gerrit Barron (Moengo, 1951-)
COMMUNICATIE
de kip kakelt
de haan kraait
de kraai krast
in onderkast
Arnold Schalks (Leiden, 1956-)
ARNOLD SCHALKS
Mijn werk bestaat uit het zoeken naar verbanden en het leggen van verbindingen tussen ogenschijnlijk verschillende gebruiken, begrippen, woorden, materialen, voorwerpen en, niet in de laatste plaats, tussen mensen. Mijn werk heeft een plaatsgebonden karakter en wordt vaak in de openbare ruimte geplaatst. Taal in de meest ruime zin van het woord speelt de belangrijke rol van katalysator in mijn werk. Taal vormt mijn eerste ingang in het ArtRoPa-project. In Suriname spreekt tachtig procent van de bevolking Nederlands. Maar er worden ook 'vreemde' talen als Sranantongo, Javaans, Hindoestaans, Indiaans, Chinees en Braziliaans gesproken. Het levert een bont klanklandschap op dat mijn verbeelding prikkelt. Het maakt mij nieuwsgierig naar hoe de door mij ervaren vreemdheid en vertrouwdheid zich tot elkaar verhouden.
ODO
Pkin aksi e fala bigi bon. / Kleine bijltjes vellen grote bomen.
JEROEN JONGELEEN
Ik heb in mijn kinderjaren in Suriname gewoond, en ik ben er sindsdien niet meer terug geweest. In de tussenliggende 30 jaar is er een hoop veranderd in de wereld, en heb ik mij als volwassen persoon en in mijn werk ontwikkeld in relatie tot het tempo, cultuur en de taaltekens van de hedendaagse Europese steden. Het lijkt mij een uitgelezen kans deze twee belevingen in Suriname naast elkaar te houden en dit onderzoek als uitgangspunt te gebruiken voor een aantal werken.
CASPER HOOGZAAD
In 2005/2006 heb ik een studiereis van vier maanden gemaakt door Suriname. Tijdens deze reis heb ik mij vooral gericht op wat het oerwoud zou betekenen voor mijn werk als beeldend kunstenaar. In deze periode heeft het project 'vrucht in habitat' vorm gekregen. Een zoektocht naar minerale grond waarmee ik verf kan maken om de lokale natuur en de daar groeiende vruchten te schilderen. Tijdens mijn verblijf heb ik meer dan vijfhonderd schetsen gemaakt met het oerwoud als decor en, na mijn reis, vijfentwintig nieuwe schilderijen. Die nieuwe vruchten zijn ontstaan door de zeer intensieve werkperiode in Suriname. Het heeft een enorme invloed op mijn werk gehad en het inzicht in het maken van verf veranderd. Mijn plan voor een vervolgbezoek aan Suriname zal in het teken staan van mijn verdere verfonderzoek. Ik heb er het fundament gelegd voor een nieuwe verf, gemaakt van de grond die ik daar heb gevonden. Ik wil schilderen met de grond waarop ik sta, en zo het project 'vrucht in habitat' een onmiskenbaar vervolg te geven. Het Maagdelijk woud van Suriname is een schatkamer in vele opzichten. Hier is nog veel te ontdekken. Voor mij de ideale plek.
DWALINGEN IN HET HALFDUISTER
In de onmetelijke, onbeschrijfelijke oorden waarin je op onverklaarbare wijze en om onbekende redenen terechtkomt, is het altijd de structuur van de chaos die je waarneming stuurt. Want chaos is structuur, vraag het maar aan het zwerfvuil. Het is daar waar originele composities zichtbaar worden door je blikveld af te bakenen, daar waar logika ondenkbaar is; de logika van stervelingen. Het is daar waar het perspectief geen horizons kent en grenzeloze verscheidenheid een ongrijpbare samenhang doet gevoelen. Een samenhang die je in de dagelijkse werkelijkheid van mensen die als lustig snorrende naaimachientjes machineren, voor zoete koek slikt zonder je af te vragen waarom nou.
In het halfduister van de schaduwzijde zijn de machientjes echter niet aanwezig, het zijn slechts de verlopen ondeugden, zij die uitblinken in nutteloosheid en kwaadaardigheid, die je kunt tegenkomen in de donkerste delen van het verstedelijkt gebied. Soms herken je buurten en stadsgedeelten als de Combé, Poelepantje, of Zorg en Hoop. De silhouetten en de atmosfeer zijn onmiskenbaar, de leba's en kobolden en andere soortgelijke/aanverwante artikelen zijn wel honderdmaal assertiever dan aan de lichtzijde. Zij kunnen je onverhoeds bespringen, je hard likken in je gezicht, om dan oorverdovend brullend, ervandoor te gaan.
Zulke aanslagen zijn begrijpelijkerwijs onplezierig, en nopen tot een vluchthouding in de onbestemdheid van een reis zonder reden. Vluchtpogingen zijn evenwel vergeefs door de onverbiddelijke onafzienbare stroom die je meevoert, en waarin je, oevers zoekend, tracht te komen tot waarneming van een essentie. Vaak onbegonnen werk, totdat plotseling een eureka je toevalt, meestal met een beperkt blikveld.
Het zijn deze getuigenissen die aan de nonsens enkel legitimiteit verschaffen. Validiteit en plausibiliteit zijn onbereikbare illusoire kwalificaties die slechts worden ingegeven door een aardse hang naar zelfactualisatie. Elke vangst op elke reis is echter wel de moeite van het beschouwen waard, totdat het zich als niet terzake doend doet gevoelen, en de vervreemding, de verrukking, de intrige, evident afwezig blijken.
Kunst is niet slechts een kijkgat zoals een pervers opengetrokken lichaamsholte in een verdorven pornofilm. Het is een op zich onbetekenend uiterlijk van elk knap vervaardigd knuffeldiertje. Let op de aard van het vulsel!
Steve Ammersingh
STEVE AMMERSINGH
Steve Ammersingh studeerde af aan de AHKCO te Paramaribo. Thans werkt hij reeds geruime tijd als freelance-ontwerper, illustrator, schilder, beeldhouwer en schrijft hij sporadisch kunstrecensies in lokale bladen. In de tachtiger jaren heeft hij deel uitgemaakt van het kunstenaarscollectief Waka Tjopu. Hij ontwierp in 1982, nog als student aan de academie, de prestigieuze Suripop Award, later genoemd, Jules Chin A Foeng trofee, voor het bekende Suripop componisten festival in Suriname.
RUTU/ROOTS
Op zondag 11 november 2007 vertrok het veertienkoppige ArtRoPa-gezelschap naar het binnenland van Suriname voor een verblijf van vier dagen in het Marrondorp Kosindo aan de Gran Rio. De locatie inspireerde onze reisgenoot de Ketjapman tot het volgende gedicht:
KOSINDO ODIOOO ODIOÓ
Natuur centraal welkom op Cajana
un wiki jo, un wiki jo
Hier ben ik, temidden
van de nieuwe allochtonen,
de ketjapman
de winti's, de kalebassen
de faaka pau's
de kankantri,
de telefoonboom
en de gele kikker
terug op de plaats
waar Boni, Barron en Joli Coeur
mijn navelstreng
voor altijd bevrijdden van de katibo.
Mijn ogen van mijn tweede ik
die glinsterden van geluk
als ze ronddwalen tussen de voetsporen
van mijn voorouders,
die nog voortleven in het nageslacht
dat zich inmiddels verspreid heeft
vanaf de Suriname tot de Gran Rio.
Het zijn ook zij
die mij samensmelten met de wind
mijn stille makker
die mij voortbeweegt en mij beschermt
tegen het onzichtbare om mij heen.
Mijn eerste ochtend
word ik wakker door de geur
van de kasyu, in het heden en verleden
de toekomst en de ondergang.
In een hut, half gekeerd op mijn zij
tuur ik uit het houten raam
van mijn traditie
omhelsd door houtluizen
schrik ik wakker
als plots de zon valt op het ijzeren
altaar (voorbode van de ontwikkeling)
en haast niet meer zichtbaar is
op de grijs geworden versleten
faaka pau's, het hart van mijn cultuur.
Dan pas realiseer ik me
ODIOOO ODIOÓ un wikki jo
zijn we wakker, zijn we wakker
in het moderne, de valuta
hebben mij al omgekocht.
ODIOOO n'nyan nyan man
Laat het westerse harnas jouw korjaal
en keuken en jouw kra
jou nimmer overheersen
want de glanzende kalebas
beschilderd door de zon
is niet zomaar daar geplant door God's hand.
Laat ze die teló en die roti
of die pindarijst eten uit bananenblad
en zonder bestek.
Laat de slag van de pagaai
op het zwarte water
jou nog waakzamer maken
bedwelm ze met ketjap
n'nyan nyan man.
De godin van moeder aarde
bron van alle specerijen
geef hem de kracht die leider van Kosindo
om zich stroomopwaarts tegen alles in
te kunnen voortbewegen
en die niet verdrinken zal
in de vangnetten van het moderne
de lusten en het gemak.
Zorg dat het zaad dat jij hierheen hebt
gebracht zo groot
als het bos mag worden
en als ik eens
terugkom
nog steeds begroet
word in jouw eigen taal.
de Ketjapman, november 2007
Kurt Nahar (Paramaribo, 1972-)
verklarende woordenlijst
Kosindo = 'kom zitten'
odio = gegroet
un wiki jo = zijn we wakker
winti = geest in Afro-surinaamse religie
faaka pau = offerplaats
kankantri = kapokboom
Boni, Barron en Joli Coeur = 'weggelopen' slaven en guerrillaleiders, die zich in de tweede helft van de achttiende eeuw in het regenwoud vestigden en plantages aanvielen.
katibo = slavernij
kasyu = cashewboom
n'nyan nyan man = 'man die veel eet', onze gastheer in Kosindo
kra = geest
teló = cassavegerecht
pagaai = peddel
WATRA WAN/WATER ÉÉN
De Gran Rio zit vol sula's (stroomversnellingen) waarin we door de lage waterstand goed konden baden. De rotspartij ter hoogte van Kosindo leek 's middags welhaast een zeehondenrots waarop de moksi patu (smeltkroes) van ArtRoPeanen het kunstbedrijf en het stadse leven met veel geraas besprak. Patrick droomde even weg:
ODE AAN DE SULA'S
Liggend op de rotsen
Luisterend naar het geraas
Sluimer ik in.
Maar het water baant zich een weg
woest door de rotsobstakels
Om dan even verderop
zacht en kabbelend voort te gaan.
Patrick Tjon, november 2007
HULYA YILMAZ
Mijn interesse voor Zuid Amerika is niet nieuw, maar een oude lief-de. De geschiedenis, de cultuur; de culturele mix van Indianen, de nazaten van alle andere bevolkingsgroepen, Europeanen en de flora en fauna is me blijven fascineren. Mijn plannen voor ArtRoPa liggen niet vast. Wat wel vast staat is dat ik door wil gaan met mijn waterproject MOVEMENT en wil filmen en fotograferen. Ik ben benieuwd naar samenvloeiing van de Atlantische Oceaan met de Surinamerivier, zijrivier van de Coropinakreek: Colakreek en het zwarte water van Para.
BAS PRINCEN
Suriname is op dit moment zonder twijfel interessant als gebied waar uitersten elkaar ontmoeten. Het land staat open voor gelukzoekers, letterlijk zijn dat Brazilianen die in het Zuidoosten van het land goud zoeken. Verder komen er veel Chinezen die winkels proberen op te zetten en in botsing komen met de lokale middenstand van voornamelijk Hindoestanen. In een soort Wildwest probeert iedereen iets mee te pakken van de economische vooruitgang die Suriname de laatste tien jaar kent. De Chinezen uit de Volksrepubliek zijn bezig een grote hoeveelheid utilitaire infrastructuur aan te leggen in ruil voor grondstoffen en hout uit het oerwoud. Het landschap verandert, en wordt bruikbaar gemaakt. Tegelijkertijd dijt Paramaribo in snel tempo uit, terwijl de oude infrastructuur volkomen ontoereikend is om allerlei nieuwe bevolkingsgroepen te huisvesten. Ik ga de stad en het landschap rondom Paramaribo verkennen. Ik zie ernaar uit om de ideeën en methoden die ik heb over het eigentijdse landschap in te zetten in een context die nieuw voor mij is.
KON NANGA GO/KOMEN EN GAAN
In het kader van de samenwerkingsovereenkomst tussen de zustersteden Paramaribo en Rotterdam biedt het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam in samenwerking met de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden te Paramaribo en de Federation of visual artists in Suriname (FVAS) vier professionele beeldende kunstenaars de gelegenheid om in 2008 (twee kunstenaars) en 2009 (twee kunstenaars) drie maanden bij het Rotterdamse kunstenaarsinitiatief DUENDE te verblijven. Half februari zal bekend worden gemaakt wie voor de maanden juli, augustus, september 2008 en wie voor de maanden juli, augustus, september 2009 zijn uitgenodigd voor een verblijf bij DUENDE. Beeldende kunstenaars van alle disciplines die in aanmerking wensen te komen voor een residency, dienen vóór woensdag 23 januari een curriculum vitae met documentatie van hun werk in te leveren bij de FVAS, plus een motivatie waarom zij geïnteresseerd zijn in een verblijf in Nederland en wat zij denken te gaan doen. Van de kunstenaars wordt een zelfstandige en open houding verwacht. Een selectiecommissie van het CBK met Nederlandse en Surinaamse kunstenaars zal de aanvragen beoordelen.
WORTU UKU/WOORDENHOEK
nowansma = niemand
nowanpe = nergens
noiti = nooit
wansma = iemand
wanpe = ergens
oiti = ooit
WATRA TU/WATER TWEE
vannacht
was de rivier
een vrouw
die zich liefkozen
liet
door de schepen
die schuimstrepen
tekenden
op haar glanzend
lichaam
ik zag haar vingers
de stad strelen
zij had lief
ik heb het
zelf gezien
vannacht
had zij
lief
Barbara Stephan (Suriname, 1940-) uit: 'Een ruiker in krantepapier', 1970
COLOFON
1Het onafhankelijke nieuwsblad de Surinoemer werd op 15 november 2007 in een korjaal op de Gran Rio bedacht.
Redactie: Kurt Nahar (Paramaribo), Arnold Schalks (Rotterdam)
Opmaak: Arnold Schalks
Aan dit nummer droegen bij: Steve Ammersingh, Gerrit Barron, Casper Hoogzaad, Jeroen Jongeleen, Thomas Meijer, Ralph van Meijgaard, Kurt Nahar, Alido Neslo, Bas Princen, Arnold Schalks, Patrick Tjon Jaw Chong en Hulya Yilmaz
De Surinoemer is niet gelieerd aan enige etnische groep, politieke beweging of religieuze overtuiging. Het copyright/beeldrecht op de bijdragen berust bij de schrijvers, fotografen of kunstenaars. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen zonder voorafgaande toestemming van de makers. De opname van bijdragen betekent niet noodzakelijk, dat de redactie het met de strekking van de inhoud eens is.
 |
 |
 |
 |